Wąwolnica i Matka Boża Kębelska
Monstra te esse Matrem — Okaż, żeś jest Matką
Rok 1278 — cud w Kęble
Według tradycji zapisanej w kronikach parafialnych, na początku września 1278 roku podczas najazdu Tatarów najeźdźcy urządzili obóz w Kęble koło Wąwolnicy, przy wielkim głazie, na którym stała figura Matki Bożej. Gromadzili tam łupy i jeńców. Kronika podaje, że nad figurą „ukazała się jasność" — Matka Boża uniosła się w górę i stanęła na lipie na przeciwległym wzgórzu. Przerażeni Tatarzy rzucili się do ucieczki, porzucając łupy i uwalniając jeńców. W starciu z najeźdźcami wsławił się rycerz Otto Jastrzębczyk, późniejszy fundator drewnianego kościoła w Kęble, wzniesionego kilkaset kroków od miejsca objawienia.
Wydarzenie z 1278 roku uchodzi za najstarsze objawienie maryjne na ziemiach polskich — starsze niż jasnogórska historia obrazu Czarnej Madonny. Od tamtej pory Kębło, a później Wąwolnica, nieprzerwanie przyciągają pielgrzymów szukających wstawiennictwa Maryi.
Cudowna figura
Otaczana czcią gotycka figura Matki Bożej z Dzieciątkiem pochodzi z pierwszej połowy XV wieku. Wyrzeźbiona w drewnie lipowym, mierzy 85 cm i jest dziełem — jak przypuszczają historycy sztuki — warsztatu śląskiego lub pomorskiego. Sam kult jest więc starszy od obecnej rzeźby, która zastąpiła pierwotny wizerunek z miejsca objawień.
Dnia 8 września 1700 roku, za zgodą papieża Innocentego XII, figurę przeniesiono w uroczystej procesji z podupadającej kaplicy w Kęble do kościoła parafialnego św. Wojciecha w Wąwolnicy, gdzie pozostaje do dziś. Kult w samym Kęble nie wygasł — w 1840 roku w kapliczce na miejscu objawień umieszczono nową figurę, a do miejsca cudu wciąż prowadzą trasy procesyjne.
Wąwolnica — miasto królewskie
Wąwolnica należy do najstarszych osad Lubelszczyzny — badania archeologiczne potwierdzają istnienie wczesnośredniowiecznego grodziska już od VIII wieku, a tutejszy ośrodek parafialny uchodzi za jeden z najstarszych w regionie. Okres świetności przyniosło panowanie Kazimierza Wielkiego: osada otrzymała prawa miejskie (przed 1370 rokiem) i status miasta królewskiego, a z rozkazu króla wzniesiono zamek, mur obronny i kaplicę królewską pod wezwaniem św. Wojciecha.
Prawa miejskie Wąwolnica utraciła w 1870 roku, w ramach carskich represji po powstaniu styczniowym — odzyskała je dopiero 1 stycznia 2021 roku, po stu pięćdziesięciu latach.
Bazylika i kaplica Matki Bożej
Obecny kościół św. Wojciecha — trójnawową neogotycką świątynię z czerwonej cegły, w stylu tzw. gotyku nadwiślańskiego — wznoszono w latach 1907–1914. Po konsekracji nowej świątyni w 1928 roku stary kościół rozebrano, pozostawiając jedynie jego prezbiterium, tradycją wiązane z kaplicą zamkową z czasów kazimierzowskich. To właśnie ono służy dziś jako kaplica Matki Bożej Kębelskiej — cel naszej pielgrzymki, w którym każdą edycję wieńczą Nieszpory przy cudownej figurze.
18 lipca 2001 roku papież Jan Paweł II podniósł wąwolnicki kościół do godności bazyliki mniejszej.
Koronacja — 10 września 1978
Ave Regina caelorum, ave Domina Angelorum — Witaj, Królowo niebios, witaj, Pani aniołów
W 700-lecie objawień, za zgodą papieża Pawła VI, biskup lubelski Bolesław Pylak ukoronował cudowną figurę koronami papieskimi. W uroczystości — mimo ulewnego deszczu, gdy pielgrzymi stali „po kostki w wodzie na placu Maryjnym" — wzięło udział około stu tysięcy wiernych. Była to ostatnia koronacja maryjna w Polsce przed wyborem Jana Pawła II na Stolicę Piotrową.
Sanktuarium dzisiaj
Sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej, położone ok. 25 km od Lublina przy drodze do Nałęczowa i Kazimierza Dolnego, bywa nazywane „Lubelską Częstochową". Główne uroczystości odpustowe odbywają się corocznie w pierwszy weekend września i gromadzą pielgrzymki piesze i autokarowe z całej archidiecezji lubelskiej. W pierwszą sobotę października do tronu Matki Bożej Kębelskiej zdąża także nasza — Piesza Pielgrzymka Tradycji.